ECOLOGICAL, MILITARY-POLITICAL, AND SOCIO-ECONOMIC FACTORS OF MIGRATION PROCESSES IN CENTRAL ASIA IN ANTIQUITY AND THE EARLY MIDDLE AGES
Abstract
This article analyzes, from a historical and archaeological perspective, the ecological, military-political, socio-economic, and ethnocultural factors of migration processes that took place in Central Asia in antiquity and the early Middle Ages. The study reveals the influence of the region’s geographical position within the Eurasian continent, its natural and climatic conditions, processes of aridization, river valleys, foothill zones, pasture resources, mining raw materials, and trade-communication routes on population movements. On the basis of archaeological materials, ancient Persian inscriptions, accounts of classical authors, Chinese chronicles, Arab-Persian sources, and modern historiographical interpretations, migrations are assessed not as accidental demographic phenomena in the history of Central Asia, but as complex historical processes that shaped economic-cultural types, institutions of statehood, urban traditions, and ethnocultural integration. The article examines migration processes in the context of ecological crises, struggles for water and pasture resources, political pressure, military campaigns, control over trade routes, and interactions between the local population and incoming migrant groups.
Keywords
Central Asia, migration, ecological factors, aridization, pastoral tribes, sedentary population, Achaemenids, Alexander the Great, Huns, Yuezhi, Hephthalites, Turkic tribes, statehood, urbanization, ethnocultural integration.How to Cite
References
Asqarov A. O‘zbek xalqining kelib chiqish tarixi. – Toshkent: O‘zbekiston NMIU, 2015. – 680 b.
Asqarov A. Qadimgi Turon: eneolit, bronza va ilk temir davri sivilizatsiyalari tarixidan lavhalar. – Toshkent: Fan, 2023. – 360 b.
Sarianidi V.I. Marg‘ush: buyuk madaniyat sirlari va haqiqatlari. – Ashxobod, 2008. – 342 b.
Masson V.M. Qadimgi Markaziy Osiyo madaniyatining shakllanishi. – Sankt-Peterburg: Sankt-Peterburg universiteti nashriyoti, 2006. – 384 b.
Litvinskiy B.A. Qayroqqum qadimiy yodgorliklari. – Dushanbe, 1962.
Gerodot. Tarix: to‘qqiz kitobda. G.A. Stratanovskiy tarjimasi va izohlari asosida. – Leningrad: Nauka, 1972. – 600 b.
Dandamayev M.A. Ahamoniylar davlatining siyosiy tarixi. – Moskva: Nauka, 1985. – 319 b.
Iskandarning harbiy yurishlari. Tarjima, so‘zboshi va izohlar mualliflari: A. Ahmadov, M. Hamdamova. – Toshkent: O‘zbekiston, 2022. – 600 b.
Xo‘jayev A. Markaziy Osiyo xalqlari tarixiga oid ma’lumotlar: qadimgi va ilk o‘rta asr Xitoy manbalaridan tarjimalar va tadqiqotlar. – Toshkent: Navro‘z, 2015. – 332 b.
Isomatov M.M. Eftaliylar davlati va uning Markaziy Osiyo tarixidagi o‘rni. Tarix fanlari doktori dissertatsiyasi avtoreferati. – Dushanbe, 2009. – 50 b.
Xo‘jayev A. O‘zbek xalqi va davlatchiligi tarixi manbalari: Turkiston Xitoy yozma manbalarida. – Toshkent: Fan, 2024. – 464 b.
Mahmud Koshg‘ariy. Devonu lug‘ati-t-turk. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2017. – 488 b.
Abu Rayhon Beruniy. Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar. – Toshkent: O‘zbekiston NMIU, 2022. – 648 b.
Narshaxiy. Buxoro tarixi. – Toshkent: Sharq bayoz, 1993. – 128 b.
Rtveladze E.V. Markaziy Osiyo sivilizatsiyalari, davlatlari va madaniyatlari. – Toshkent: Patent Press, 2005. – 288 b.
Boboyorov G‘. G‘arbiy Turk xoqonligi tarixi va tanga-pul tizimi. – Toshkent: Tafakkur avlodi, 2021. – 224 b.
O‘taxo‘jayev A. Ilk o‘rta asrlar Markaziy Osiyo sivilizatsiyasida turk-sug‘d munosabatlari. – Toshkent: Art-Flex, 2010. – 219 b.
Mavlonov O‘. Markaziy Osiyoning qadimgi yo‘llari: shakllanishi va rivojlanish bosqichlari. – Toshkent: Akademiya, 2008. – 432 b.
License
Copyright (c) 2026 Khumoyun Alisherovich Nazarov, Azizbek Salimov

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
